Almennt um endómetríósu Hvað er endómetríósa? Legslímuflakk eða endómetríósa (endometriosis) er krónískur, sársaukafullur sjúkdómur sem orskakast af því að frumur úr innra lagi legsins finnast á öðrum stöðum í kviðarholinu. Undir venjulegur kringumstæðum fara þessar frumur út úr líkamanum við blæðingar. Frumurnar sem finnast utan legsins setjast undir yfirborðsþekju á líffærunum og mynda þar legslímuflakk sem síðan veldur bólgum og blöðrumyndun. Frumurnar í legslímuflakki bregðast við mánaðarlegum hormónabreytingum líkt og þær gera á sínum eðlilega stað í leginu og blæðingar eiga sér stað. Í staðinn fyrir að fara út úr líkamanum kemst blóðið ekki í burtu og myndast oft blöðrur á þessum stöðum. Einnig geta myndast samgróningar innan kviðarholsins þegar legslímuflakkið tengir saman aðra vefi. Þetta getur valdið sársauka. Legslímuflakk finnst m.a. á eggjastokkum, eggjaleiðurum, blöðru, ristli, á böndum sem halda leginu á sínum stað (legböndum) og víðar. Í mjög sjaldgæfum tilfellum hefur legslímuflakk fundist í lungum, nefi, nafla og heila ásamt fleiri stöðum. Legslímuflakk getur valdið miklum sársauka, blöðru- og þarmavandamálum auk ófrjósemi. Einkenni eru mismikil milli einstaklinga. Talið er að 2-5% stúlkna og kvenna séu með legslímuflakk. Sýnt hefur verið fram á að erfðir koma við sögu í legslímuflakki sem ein af hugsanlegum orsökum legslímuflakks. Hvar finnst legslímuflakk í líkamanum? Legslímuflakk hefur fundist á mörgum stöðum innan líkamans. Algengast er að það finnist á eftirfarandi stöðum:
Af hverju veldur legslímuflakk sársauka? Sársauki vegna legslímuflakks getur verið af ýmsum ástæðum. Ein ástæðan er sú að það blæðir innan vefsins sem legslímuflakk myndar og blóðið hefur enga leið út, t.d. í blóðfylltum “súkkulaðiblöðrum” á eggjastokkum. Hins vegar getur það ekki skýrt allan sársaukann því að ekki er alltaf um að ræða að það blæði úr legslímuflakki. Ef um samgróninga er að ræða til dæmis ef eggjastokkarnir tengjast með legslímuflakkinu við önnur líffæri í kviðarholinu er ljóst að það getur valdið sársauka. Margar konur sem ekki hafa slíkar tengingar finna fyrir sárskauka þannig að greinilegt er að margt getur legið að baki sársaukanum. Þar sem legslímuflakkið liggur djúpt getur verið að það þrýsti á taugar í mjaðmagrind og valdið sársauka. Þegar legslímuflakk er fjarlægt í aðgerð/kviðarholsspeglun verður örvefsmyndun í vefjum þar sem legslímuflakkið var. Á hverja leggst sjúkdómurinn helst? Allar konur sem eru byrjaðar að hafa blæðingar geta fengið legslímuflakk. Talið er að um 2-5% kvenna geti verið með legslímuflakk. Ef við miðum við þessar tölur og fjölda kvenna á frjósemisaldri á Íslandi mætti gera ráð fyrir að um 2000 konur á Íslandi séu með legslímuflakk. Það greinast um 4-6 konur árlega á Íslandi og eru konurnar að greinast á aldrinum 25-45 ára. U.þ.b. 1 af hverjum 10 konum geta átt von á að mynda legslímuflakk einhvern tímann á ævinni, en þar sem mest af því er vægt legslímuflakk getur verið að þær viti ekki af því og það valdi engum óþægindum/vandræðum. Einnig hefur greinst legslímuflakk í karlmönnum sem er afar óalgengt (sem vekur upp spurningar um orsakir legslímuflakks). Orsakir Það eru tvær kenningar um myndun legslímuflakks:
Erfðir Erfðir koma við sögu í legslímuflakki. Líklegt er að legslimuflakk sé fjölgena sjúkdómur þ.e. að fleiri en eitt gen komi við sögu til að sjúkdómurinn komi fram. Konur með sjúkdóminn eru skyldari innbyrðis miðað við einstaklinga sem valdir eru af handahófi. Systur og mæðgur eru með 5-8 x meiri líkur á fá legslímuflakk ef önnur/ein af systrum eða móðir er með sjúkdóminn. Einnig eru einstaklingar í 2. ættlið miðað við konu með sjúkdóminn 50% líklegri að fá sjúkdóminn miðað við óskylda einstaklinga. Umhverfi og menning Mögulegt er að legslímuflakk sé menningar- og umhverfissjúkdómur. Það eru meiri líkur á að legslímuflakk myndist eftir því sem blæðingar eru fleiri. Algengt er að konur eignist börn seinna á ævinni miðað við áður fyrr og eignist færri börn. Þar af leiðandi hefur konan oftar blæðingar og því eru meiri líkur á að legslímuflakk geti myndast. Einnig er næring meiri og betri en á fyrri tímum sem hefur góð áhrif á tíðahringinn. Heimildir Unnið upp úr fyrirlestrum Dr. Reynis Tómasar Geirssonar og Dr. Auðar Smith af fræðslufundi Samtaka kvenna með endómetríósu, 6.nóvember 2007. Einnig úr eftirfarandi bókum: Evans, S. F., Marsh, J., and Taylor, M. (2005). Endometriosis and other pelvic pain (South Melbourne: Lothian Books). Mills, D. S., and Vernon, M. (1999). Endometriosis : a key to healing through nutrition (London: Thorsons, 2002).
|
Póstlisti
Skráðu netfangið þitt og fáðu tilkynningar sendar í tölvupósti
